نقش زراره در بسط معارف اهل بیت(ع)
نقش زراره در بسط و احیای معارف اهل بیت(ع) تا آنجاست که امام راستگو(ع) اعلام کرد: خداوند زراره را بیامرزد، که در شرایطی که وی و مانند وی نبودند، سخنان پدرم از بین رفته بود.[۱۰] در حدیث دیگر، امام درستگو(ع) آشکارا اورا از بهشتیان دانسته میباشد.[۱۱] گشوده از آن امام قصه گردیدهاست که ذکر کرد: ۴ بدن نزد اینجانب دوستداشتنی ترند: بُرَید بن معاویة بَجَلی، محمد بن مسلم، ابوبصیر و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد زراره.[۱۲]
وثاقت زراره
رجال شناسان عموماً احادیث ذمّ زراره را ضعیف و یا این که ناشی از حالت خاص سیاسی و تقیه دانستهاند[۱۳] مسأله دیگری که نزد پژوهشگران شیعی گزینه بیان کرد و گوست، انکار یا این که شک وی درباره ی امامت موسی بن جعفر(ع) (۱۲۸-۱۸۳ق/۷۴۵-۷۹۹م) میباشد[۱۴] هرچند این نسبت به طور کاملً محرز وجود ندارد، امّا در شرایطی که اینگونه تردیدی نیز در زراره پیدا گردیده باشد، باتوجه به تأییدات امامان و شیعهها آینده از زراره، مکان شک و تردید باقی نمیماند که سرنوشت وی به امامت امام موسی(ع) گردن مسجد غدیر فلاحی مشهد گذارده میباشد.
اثرها
گفتهاند که زراره دارنده تألیفاتی میباشد، البته جز یک کتاب با تیتر الاستطاعه والجبر والعهود[۱۵] از وی حافظه نشده میباشد. ابنبابویه قمی (۳۲۹ق/۹۴۱م) گوید که آن کتاب را چشم میباشد.[۱۶] برخی داعیه کردهاند که زراره ۹۰ سال زیسته میباشد.[۱۷] این احتمال به دور نمیکند، چون بعضا اورا از اصحاب امام علیبنحسین(ع) نیز مسجد بابا غدیر مشهد دانستهاند.[۱۸]
فرزندان
زراره ۷ فرزند داشت با اسمهای: رومی، یحیی، عبدالله، حسن، حسین، محمد و عُبید که از راویان شیعی و غالباً از شاگردان امام راستگو(ع) و امام کاظم(ع) بودهاند و از آن ها قصه کردهاند. دراین بین عبید از اعتبار و آوازه بیشتری برخورداراست؛ چنانکه اورا «موثَّق» شمردهاند. وی در کوفه میزیست و از چنان اعتباری بهره مند بود که شیعهها کوفه اورا به هنگام نیاز برای ملاقات با امام راستگو(ع) و سوال از آن حضرت به مدینه مسجد بابا قدرت مشهد میفرستادند.[۱۹]
حُمْران (ابوحمزه) بن اعین
نوشتهی علمیٔ اساسی: حمران بن اعین
حمران، دانا، محدّث، نحوی، ادیب و لغت دان، بوده میباشد. وی از شاگردان امام باقر(ع) و امام درست گو(ع) بوده و از آن دو احادیث بخش اعظمی نقل نموده است و اشخاص اکثری از وی ماجرا کردهاند. هرچند برخی از رجال شناسان اهل سنّت، به جهت شیعی بودن حمران، وثاقت اورا تأیید نکردهاند، ولی رجال شناسان شیعی عموماً اورا موثّق و آیتم متکی بودن دانستهاند و حتی بعضی اورا از زراره نیز موثقخیس دانستهاند[۲۰] حمران دانش نحو را از ابوالاسود دُؤلی آموخته میباشد. هرچند تاریخ مرگ وی دانسته وجود ندارد، البته قطعی میباشد که وی قبل از امام راستگو(ع) درگذشته میباشد[۲۱] حمران دارنده فرزندانی بوده میباشد با اسم های: عقبه، حمزه و محمد. اینان از اصحاب امام باقر(ع) و امام راست گو(ع) و از راویان موثق بودهاند و از آن دو احادیث بسیار نقل کردهاند.
بُکَیر (ابوجَهْم) بن اعین
نوشته ی علمیٔ مهم: بکیر بن اعین
وی از راویان موثَّق و از یاران امام پنجم و امام ششم شیعه ها به شمار آمده و احادیث بخش اعظمی از آن دو نقل نموده است، البته به رغم آوازه بسیارش، چیزی بیش تر از این از وضع و اوضاع وی دانسته وجود ندارد. بکیر قبل از وفات امام راست گو(ع) درگذشته میباشد. او ۶ پسر داشته که عبارتند از قدمت، جهم، زید، عبدالله، عبدالحمید و عبدالاعلی. اشخاص خاطر گردیده از عالمان و محدثان و از اصحاب امام درستگو(ع) به شمار آمدهاند. عبدالله، با اینکه از فقیهان مالک حیث دانسته گردیده، فطحی مذهب به شمار آمده میباشد.[۲۲]
ابوغالب زراری
نوشتهعلمیٔ مهم: ابوغالب زراری
احمدبنمحمد، پر اسم و رسم به ابوغالب زراری (۲۸۵-۳۶۸ق/۸۹۸-۹۷۸م)، فقید، محدّث، متکلم، ادیب و شعر سرا. وی از عالمان و محدّثان بنام آل اعین و واپسین شخص دارای شهرتِ این فامیل میباشد. وی در ۱۱ سالگی حدیث را فرا گرفت.
ابوغالب در ۳۵۶ق/۹۶۷م رسالة فی آل اعین را نوشت و در آن حال و روز خاندانش را، از شروع تا اجرا، به ایجاز و با بیان مشایخ روایی و شیوه های احادیث خویش گرد آورد و آن را به نوه اش محمدبن عبدالله اهدا کرد.
وی از نسل بکیر بن اعین بوده، از اینرو نیاکان وی به بکیری آوازه داشتهاند، ولی از زمان امام هادی(ع)(۲۱۲-۲۵۴ق/۸۲۹-۸۶۸م) به «زراری» آوازه یافته اند. این آوازه، چنانکه خویش وی گفته، از مجال جدش سلیمان بن حسن پدید آمده میباشد. برهان این تغییر و تحول تیتر را دو چیز دانسته اند: یکیاز اینکه مامان حسن بن جهم بن بکیر، نیای گرانقدر ابوغالب، دختر عبید بن زراره بوده میباشد دیگر اینکه امام حسن عسکری (ع)، احتمالاً به جهت وضعیت و ملاحظات سیاسی، سلیمان فرزند حسن را زراری نامیده میباشد.
پانویس
ابوغالب زراری، پیشگفتار مصحح، ص«د ».
صص۱۲، ۱۸.
تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۱۷۲.
محدث قمی، الکنی والالقاب، ج۱، ص۱۳۱.
ابوغالب زراری، رسالة ابی برنده زراری، ص۱۳
نقش زراره در بسط معارف اهل بیت(ع)
نقش زراره در بسط و احیای معارف اهل بیت(ع) تا آنجاست که امام راستگو(ع) اعلام کرد: خداوند زراره را بیامرزد، که در شرایطی که وی و مانند وی نبودند، سخنان پدرم از بین رفته بود.[۱۰] در حدیث دیگر، امام درستگو(ع) آشکارا اورا از بهشتیان دانسته میباشد.[۱۱] گشوده از آن امام قصه گردیدهاست که ذکر کرد: ۴ بدن نزد اینجانب دوستداشتنی ترند: بُرَید بن معاویة بَجَلی، محمد بن مسلم، ابوبصیر و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد زراره.[۱۲]
وثاقت زراره
رجال شناسان عموماً احادیث ذمّ زراره را ضعیف و یا این که ناشی از حالت خاص سیاسی و تقیه دانستهاند[۱۳] مسأله دیگری که نزد پژوهشگران شیعی گزینه بیان کرد و گوست، انکار یا این که شک وی درباره ی امامت موسی بن جعفر(ع) (۱۲۸-۱۸۳ق/۷۴۵-۷۹۹م) میباشد[۱۴] هرچند این نسبت به طور کاملً محرز وجود ندارد، امّا در شرایطی که اینگونه تردیدی نیز در زراره پیدا گردیده باشد، باتوجه به تأییدات امامان و شیعهها آینده از زراره، مکان شک و تردید باقی نمیماند که سرنوشت وی به امامت امام موسی(ع) گردن مسجد غدیر فلاحی مشهد گذارده میباشد.
اثرها
گفتهاند که زراره دارنده تألیفاتی میباشد، البته جز یک کتاب با تیتر الاستطاعه والجبر والعهود[۱۵] از وی حافظه نشده میباشد. ابنبابویه قمی (۳۲۹ق/۹۴۱م) گوید که آن کتاب را چشم میباشد.[۱۶] برخی داعیه کردهاند که زراره ۹۰ سال زیسته میباشد.[۱۷] این احتمال به دور نمیکند، چون بعضا اورا از اصحاب امام علیبنحسین(ع) نیز مسجد بابا غدیر مشهد دانستهاند.[۱۸]
فرزندان
زراره ۷ فرزند داشت با اسمهای: رومی، یحیی، عبدالله، حسن، حسین، محمد و عُبید که از راویان شیعی و غالباً از شاگردان امام راستگو(ع) و امام کاظم(ع) بودهاند و از آن ها قصه کردهاند. دراین بین عبید از اعتبار و آوازه بیشتری برخورداراست؛ چنانکه اورا «موثَّق» شمردهاند. وی در کوفه میزیست و از چنان اعتباری بهره مند بود که شیعهها کوفه اورا به هنگام نیاز برای ملاقات با امام راستگو(ع) و سوال از آن حضرت به مدینه مسجد بابا قدرت مشهد میفرستادند.[۱۹]
حُمْران (ابوحمزه) بن اعین
نوشتهی علمیٔ اساسی: حمران بن اعین
حمران، دانا، محدّث، نحوی، ادیب و لغت دان، بوده میباشد. وی از شاگردان امام باقر(ع) و امام درست گو(ع) بوده و از آن دو احادیث بخش اعظمی نقل نموده است و اشخاص اکثری از وی ماجرا کردهاند. هرچند برخی از رجال شناسان اهل سنّت، به جهت شیعی بودن حمران، وثاقت اورا تأیید نکردهاند، ولی رجال شناسان شیعی عموماً اورا موثّق و آیتم متکی بودن دانستهاند و حتی بعضی اورا از زراره نیز موثقخیس دانستهاند[۲۰] حمران دانش نحو را از ابوالاسود دُؤلی آموخته میباشد. هرچند تاریخ مرگ وی دانسته وجود ندارد، البته قطعی میباشد که وی قبل از امام راستگو(ع) درگذشته میباشد[۲۱] حمران دارنده فرزندانی بوده میباشد با اسم های: عقبه، حمزه و محمد. اینان از اصحاب امام باقر(ع) و امام راست گو(ع) و از راویان موثق بودهاند و از آن دو احادیث بسیار نقل کردهاند.
بُکَیر (ابوجَهْم) بن اعین
نوشته ی علمیٔ مهم: بکیر بن اعین
وی از راویان موثَّق و از یاران امام پنجم و امام ششم شیعه ها به شمار آمده و احادیث بخش اعظمی از آن دو نقل نموده است، البته به رغم آوازه بسیارش، چیزی بیش تر از این از وضع و اوضاع وی دانسته وجود ندارد. بکیر قبل از وفات امام راست گو(ع) درگذشته میباشد. او ۶ پسر داشته که عبارتند از قدمت، جهم، زید، عبدالله، عبدالحمید و عبدالاعلی. اشخاص خاطر گردیده از عالمان و محدثان و از اصحاب امام درستگو(ع) به شمار آمدهاند. عبدالله، با اینکه از فقیهان مالک حیث دانسته گردیده، فطحی مذهب به شمار آمده میباشد.[۲۲]
ابوغالب زراری
نوشتهعلمیٔ مهم: ابوغالب زراری
احمدبنمحمد، پر اسم و رسم به ابوغالب زراری (۲۸۵-۳۶۸ق/۸۹۸-۹۷۸م)، فقید، محدّث، متکلم، ادیب و شعر سرا. وی از عالمان و محدّثان بنام آل اعین و واپسین شخص دارای شهرتِ این فامیل میباشد. وی در ۱۱ سالگی حدیث را فرا گرفت.
ابوغالب در ۳۵۶ق/۹۶۷م رسالة فی آل اعین را نوشت و در آن حال و روز خاندانش را، از شروع تا اجرا، به ایجاز و با بیان مشایخ روایی و شیوه های احادیث خویش گرد آورد و آن را به نوه اش محمدبن عبدالله اهدا کرد.
وی از نسل بکیر بن اعین بوده، از اینرو نیاکان وی به بکیری آوازه داشتهاند، ولی از زمان امام هادی(ع)(۲۱۲-۲۵۴ق/۸۲۹-۸۶۸م) به «زراری» آوازه یافته اند. این آوازه، چنانکه خویش وی گفته، از مجال جدش سلیمان بن حسن پدید آمده میباشد. برهان این تغییر و تحول تیتر را دو چیز دانسته اند: یکیاز اینکه مامان حسن بن جهم بن بکیر، نیای گرانقدر ابوغالب، دختر عبید بن زراره بوده میباشد دیگر اینکه امام حسن عسکری (ع)، احتمالاً به جهت وضعیت و ملاحظات سیاسی، سلیمان فرزند حسن را زراری نامیده میباشد.
پانویس
ابوغالب زراری، پیشگفتار مصحح، ص«د ».
صص۱۲، ۱۸.
تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۱۷۲.
محدث قمی، الکنی والالقاب، ج۱، ص۱۳۱.
ابوغالب زراری، رسالة ابی برنده زراری، ص۱۳
بررسی فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد